Η ΠΟΛΗ

Η Ελευσίνα είναι μια ιστορική πόλη, που απέχει 20 χλμ. από την Αθήνα. Βρέχεται από τον κόλπο της Ελευσίνας, που δημιουργεί ένα φυσικό λιμάνι προστατευόμενο νότια από το νησί της Σαλαμίνας. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα αποτελεί το κέντρο της Δυτικής Αττικής.

Η Ελευσίνα, μια από τις πέντε ιερές πόλεις της αρχαιότητας, είχε ταυτιστεί με τη λατρεία της Δήμητρας, θεάς της γεωργίας, και της κόρης της Περσεφόνης. Τα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν μυστηριακές τελετές που τελούνταν κάθε χρόνο το μήνα Σεπτέμβρη προς τιμήν της θεάς Δήμητρας και της Περσεφόνης, και τα οποία διήρκεσαν πάνω από 2.000 χρόνια. Σύμφωνα με τον Όμηρο, στα Μυστήρια συμμετείχε «άπαν το ανθρώπινο γένος», δη-λαδή γυναίκες και άνδρες ανεξαρτήτως φυλής, κοινωνικής τάξης ή χώρας καταγωγής.Ο Κικέρων αναφέρει στο «Περί νόμων» σχετικά με τα Ελευσίνια Μυστήρια: «Γιατί ανάμεσα στους εξαίρετους και πράγματι θεϊκούς θεσμούς που η Αθήνα σας έχει γεννήσει και φέρει στην ανθρωπότητα, κανείς, κατά τη γνώμη μου, δεν είναι καλύτερος από αυτά τα Μυστήρια. Γιατί μέσω αυτών από βάλαμε το βάρβαρο και άγριο τρόπο ζωής και μορφωθήκαμε και εκπολιτιστήκαμε. Και “μύησις” καθώς αποκαλείται, πράγματι μάθαμε τις απαρχές της ζωής και αποκτήσαμε τη δύναμη όχι μόνο να ζούμε ευτυχισμένοι, αλλά και να πεθαίνουμε με μια καλύτερη ελπίδα».

Ο αρχαιολογικός χώρος και το μουσείο του παραμένουν ο σημαντικότερος πολιτιστικός πόρος της πόλης. Η Ελευσίνα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης φυσικό λιμάνι κοντά στην Αθήνα, από τα τέλη του 19ου αιώνα γίνεται ο κατεξοχήν τόπος βιομηχανικής ανάπτυξης στην Ελλάδα. Εδώ συγκεντρώνονται εκατοντάδες μικρές και μεγάλες βιομηχανίες. Μόνο στην ακτογραμμή του κόλπου, σε απόσταση 12 χιλιομέτρων, στα τέλη της δεκαετίας του 1960 βρίσκουμε 2ναυπηγεία, 2 εργοστάσια παραγωγής τσιμέντου, 2 χαλυβουργεία και 2 διυλιστήρια, δηλαδή σχεδόν το50% της βαριάς βιομηχανίας της Ελλάδας. Περιβαλλοντικά, η πόλη ασφυκτιά. Στα τέλη του 1970, ο κόλπος της Ελευσίνας θεωρείται η πιο μολυσμένη θάλασσα της Μεσογείου. Το Πανεπιστήμιο Αθηνών, κατόπιν έρευνάς του, κρίνει τον κόλπο της Ελευσίνας σχεδόν νεκρό, αφού έχει καλυφθεί με ένα μέτρο λάσπης, με αποτέλεσμα να καταστραφεί κάθε θαλάσσιος οργανισμός.

Την ίδια περίοδο, η σύνθεση του πληθυσμού λόγω της υπερσυγκέντρωσης των βιομηχανιών αλλάζει. Η Ελευσίνα, όπως περιγράφει περιηγητής της εποχής, «από χωρίον αλιέων μετατρέπεται σε σφύζουσα βιομηχανική πόλη». Ο πληθυσμός της κοινότητας αυξάνεται ολοένα: από 2.400 κάτοικοι το 1907, το 1927 καταγράφονται 6.400 κάτοικοι, ενώ το 1981ο πληθυσμός έχει ανέλθει στις 21.000 κατοίκους. Έχουν προστεθεί περίπου 2.000 πρόσφυγες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή το1922, που ήταν και η πρώτη μεγάλη μείξη του γηγενούς πληθυσμού,κυρίως αρβανίτικης καταγωγής, με άλλους μετανάστες. Θα ακολουθήσουν στη συνέχεια εσωτερικοί μετανάστες από όλα τα μέρη της Ελλάδας, προσδίδοντας στην πόλη πολυπολιτισμικό χαρακτήρα.Σήμερα, η Ελευσίνα έχει πληθυσμό30.000 κατοίκους, ενώ ο πληθυσμός της ευρύτερης περιοχής του Θριασίου Πεδίου ξεπερνά τις 100.000. Μέσα σε αυτό το ιστορικό και ανθρωπολογικό πλαίσιο, οι διάφορες κοινωνικές ομάδες οργανώνονται και δίνουν τους εργατικούς,κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς τους αγώνες, αυξάνοντας την κινητικότητα του πληθυσμού,αναζητώντας διέξοδο στα σοβαρά οικονομικά και περιβαλλοντικά προβλήματα της περιοχής. Οι κάτοικοι βρίσκουν έναν κοινό τόπο συνύπαρξης, και αυτός είναι η ίδια η ιστορία της πόλης, ο πολιτισμός της.

Το 1975, αμέσως μετά την επτάχρονη δικτατορία, η Ελευσίνα δημιουργεί τον πρώτο της θεσμό,ένα φεστιβάλ αφιερωμένο στον Αισχύλο, τον πρώτο δραματικόποιητή στην ιστορία του θεάτρου,που γεννήθηκε στην Ελευσίνα το525 π.Χ. και πέθανε στη Γέλα της Σικελίας το 456 π.Χ. Την οργανωτική επιτροπή του φεστιβάλ απαρτίζουν διάφοροι φορείς της πόλης: ο Δήμος Ελευσίνας, το εργατικό κέντρο, σύλλογοι νεολαίας, λαογραφικοί σύλλογοι, μέλη της εκπαιδευτικής κοινότητας, επιχειρηματικός κόσμος, περίπου 40 φορείς συνολικά.Η ανάγκη της πόλης να αντλήσει στοιχεία από το παρελθόν και να οικοδομήσει ένα νέο μέλλον με βάση τον πολιτισμό είχε αρχίσει να θεμελιώνεται στη συνείδηση των πολιτών. Δημιουργήθηκαν έτσι σταδιακά οι συνθήκες μετάβασης σε ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης. Η Ελευσίνα διαθέτει σήμερα ένα μεγάλο πολιτιστικό απόθεμα που περιλαμβάνει φεστιβάλ, λαογραφικούς συλλόγους από όλα τα μέρη της Ελλάδας, πολίτες που δραστηριοποιούνται στον καλλιτεχνικό και δημιουργικό χώρο, αλλά και πολλούς φίλους της πόλης που διαμορφώνουν τη νεότερη πολιτιστική ιστορία του τόπου. Είναι όλοι αυτοί που προσπαθούν να μετατρέψουν με το έργο τους μια κακοποιημένη πόλη, αυτή τη«λαβωματιά της ιστορίας», όπως χαρακτηριστικά λέει ο Φίλιππος Κουτσάφτης στην ταινία Αγέλαστος Πέτρα, σε μια δημιουργική πόλη της Ευρώπης.

Ο υλικός και άυλος πολιτισμός που καταγράφεται σήμερα στην πόλη μπορεί να περιγραφεί εν συντομία ως εξής:

Υλική πολιτιστική κληρονομιά
Αρχαιολογικός χώρος. Σε αυτόν συμπεριλαμβάνεται το Αρχαιολογικό Μουσείο, όπου εκτίθενται σημαντικά ευρήματα παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως το ακέφαλο άγαλμα της θεάς Δήμητρας, αναθηματικά ανάγλυφα που παριστάνουν την αποστολή του Τριπτόλεμου και το άγαλμα της «Φεύγουσας Κόρης».
Το Αδριάνειο υδραγωγείο και η γέφυρα του Αδριανού, δείγματα υψηλής κατασκευαστικής τελειότητας της εποχής, μαζί με τα εκκλησάκια της Παναγίτσας στον αρχαιολογικό χώρο και του Αγ.Ζαχαρία, της ύστερης βυζαντινής εποχής, είναι τα πολιτιστικά αποθέματα της πόλης μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα.
Τα βιομηχανικά κτίρια Κρόνος και Ίρις και το παλιό Ελαιουργείο συνιστούν, μαζί με βιομηχανίες του σήμερα, τη συμμετοχή της πόλης στο βιομηχανικό και μεταβιομηχανικό τοπίο της σύγχρονης Ελλάδας.

Άυλη πολιτιστική κληρονομιά
21 Νοεμβρίου, της Παναγίας της Μεσοσπορίτισσας.
Γιορτές Αγ. Γεωργίου.
Γενέτειρα του Αισχύλου, του πρώτου δραματικού ποιητή.
Πόλη των «Μυστηρίων», της γιορτής που οδηγούσε τον άνθρωπο να βιώσει την ευτυχίαμέσα από τη συμφιλίωση με το θάνατο.

Χώροι και εγκαταστάσεις
Πολιτιστικό Κέντρο Λ. Κανελλόπουλος, πρώην βιομηχανικό σύμπλεγμα παλιού Ελαιουργείου,Ελαιουργική, πρώην βιομηχανικό σύμπλεγμα Ίρις, παλιός Σιδηρορομικός Σταθμός, Δημοτική Βιβλιοθήκη, Δημοτικός Πολιτιστικός Οργανισμός, Δημαρχείο, θερινός κινηματογράφος, αμφιθέατρα-αίθουσες πολλαπλών χρήσεων και άλλες εγκαταστάσεις στιςβιομηχανίες της γύρω περιοχής,Κέντρο Κυκλοφοριακής Αγωγής.

Πολιτιστικοί οργανισμοί κοινότητας
Μεταπτυχιακό Τμήμα Διαχείρισης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, μια συνεργασία του University of Kent και του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Δημοτικός Πολιτιστικός Οργανισμός, τμήματα εικαστικών, θεατρικό, θεατρική σκηνή, μουσικά τμήματα (πιάνο, αρμόνιο, κιθάρα), μπαλέτου, ρυθμικής γυμναστικής, παραδοσιακών χορών,φιλαρμονικής ορχήστρας.
Κινηματογραφική Λέσχη Ελευσίνας.
Λαογραφικοί σύλλογοι (14),Σύλλογος Εθελοντών Θριασίου Πεδίου, Σύλλογος Γυναικών Μα-γούλας, 17 Πολιτιστικές Εταιρείες διαφόρων κλάδων (λογοτεχνία,θέατρο, θέατρο δρόμου, οικο-λογία κλπ.), 13 τοπικές μουσικές μπάντες, Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Φιλική Φωλιά (κέντρο αλληλεγγύης).
Ομάδες χειροτεχνών, επαγγελματίες φωτογράφοι, αρχιτέκτονες,δημιουργικά γραφεία, επιχειρήσεις εκτυπώσεων.
2 ωδεία, 10 σχολές χορού, 1 εκδοτικός οίκος, 3 ιδιωτικά αρχεία της πόλης.
Act Radio, ιντερνετικός ραδιοφωνικός σταθμός, 3 τοπικές εφημερίδες.
Φεστιβάλ Αισχυλείων, Λαογραφικό Φεστιβάλ, γιορτές γεύσης.